De vis begint te rotten vanaf de kop

[Ina van Delden]

Ik raak vaak geboeid door Griekse verschijnselen..... Zo viel mij een artikel in de Athens News op (30-1-09) naar aanleiding van de landelijke wegversperringen door tractoren van ontevreden boeren. (Heb daarover iets geschreven bij de rubriek Nieuws etc.)
Dit artikel gaat wat dieper in over de achterliggende culturele en psychologische gronden van dit soort stakingen.

Ik zal het belangrijkste weergeven in een vrije vertaling.

De Grieken hebben een uitdrukking voor slecht management: de vis begint te rotten vanaf de kop (to psari vromaei ap'to kefali). Wat zo veel betekent als: ieder leiderschap, goed of slecht doordrenkt ieder niveau van hiërarchie. Dat is misschien een stelling met een waarheid als een koe, maar het is dezer dagen ook een ondergewaardeerde stelling.
Iedereen die in Griekenland leeft - en speciaal expatriates en Grieken die de keuze hebben gemaakt terug te keren naar hun vaderland - hebben vroeger of later een fundamentele beslissing te nemen.
Wordt de Griekse samenleving in vooruitgang gehinderd door haar cultuur of haar leiderschap
Begint de vis te rotten bij de kop of bij de staart?
Hoe ieder van ons die vraag beantwoordt is van fundamenteel belang en vertelt ons hoe optimistisch we zijn over de mogelijkheden tot verbetering, en waar we onszelf plaatsen in die maatschappij.

De aanhangers van de kop-variant zullen zeggen dat de Griekse cultuur lijdt aan trekjes waardoor de Grieken minder goed te besturen zijn dan bijv.mensen in een Scandinavisch land.
Veel belastingbetalers geloven domweg niet dat eerlijkheid de beste tactiek is; veel stemmers verwachten eerlijk of oneerlijk een baantje als hun kandidaat wint; de vragende partij bij corruptie (d.w.z. het geldbedrag dat ambtenaren in verschillende echelons wordt geboden) is hoger dan men zou verwachten in bijv. Helsinki. (Griekenland scoort zeer laag op de Internationale Corruptie Index van 2007; 4.6 en Helsinki 9.4 op een schaal van 10);
en het Griekse individualisme en stammeninstinct scoren hoog, wat betekent dat de gemiddelde burger het eigenbelang vooropstelt aan het welzijn van het geheel, tenzij er duidelijk sprake is van een gemeenschappelijk doel (denk aan de machtige jagers....)

De huidige crisis rond de boeren is zo'n voorbeeld. Naar schatting 12% van de bevolking vraagt een tegemoetkoming, die de nationale schuld alleen nog maar groter maakt. Maar we hebben al vele keren eerder gepensioneerden, leraren, ambtenaren en nog meer werkers zien marcheren voor beter loon en voordeeltjes.
De 'staart rot eerst' brigade zou zeggen dat dit genoeg bewijs is dat Griekenland bestaat uit een onbestuurbaar zootje egoïstische types (..)die het grotere geheel niet zien.
Griekenland zal daarom nooit, en dit als regel, speciale belangen opzij zetten om de best mogelijke nationale strategieën te formuleren die de natie vooruitbrengen (ofschoon ongelukjes altijd gebeuren...)
Het 'staart rot eerst' gezichtspunt is niet noodzakelijkerwijs fout; het is een gegrond realisme; maar is wel deterministisch.
(...) Sociale, economische of politieke redenen kunnen altijd worden gevonden waarom hervormingen op enig moment in de geschiedenis niet plaats konden vinden.
In dit licht gezien, zijn individuele kwaliteiten niet gelijk aan bewegingen of trends,en een hoog gehalte aan egoïsme is een gedragsstoornis.
Overigens zijn er in de Griekse historie genoeg personen geweest die een beroep hebben gedaan op het individu om het geheel in ogenschouw te nemen.

De optimistische kijk moet daarom de Socratische manier zijn - dat mensen alleen dán dwalen als niemand ze erop heeft gewezen wat hun uiteindelijke belangen zijn.
Men vraagt zich in deze tijden van crisis misschien af of bovenstaand gekeuvel enige zin heeft.
(...) Veel van het contra-hervormingsgezinde vakbondsoptreden en politieke mobilisatie gedurende het laatste decennium zijn illusies van een minderheid en niet de mening van de meerderheid.

Mislukkingen om de sociale verzekeringen veilig te stellen, om het onderwijs te liberaliseren, en een falen om duurzame energieprojecten van de grond te krijgen, om maar 3 punten te noemen, moeten gezien worden als een falen van leiderschap, niet van cultuur.
Beter onderwijs, fatsoenlijke pensioenen (zodat de kinderen niet hoeven bij te springen) en energie die de aarde niet verpest, kun je geen zaken noemen waar de meerderheid van de Grieken niet klaar voor is(..)
Waarom zijn dan de laatste tien jaar hervormingen steeds mislukt?
Eenvoudig omdat nóch Kostas Karamanlis, nóch Kostas Simitis hervormingen hoge prioriteit hebben gegeven om zo de zwijgende meerderheid te verenigen.
Ze hebben hier en daar zaken tot stand gebracht, maar ze hebben hun mandaat verkwanseld door minder bekwame politici de gelegenheid gegeven om in feite kinderen, vakbonden en ouderen met goedkoop straattheater tegen zich laten ophitsen.

We zitten met een politieke cultuur die bang is om iets nieuws te creëren, omdat datgene wat duidelijk al lang nodig is, als heel onaantrekkelijk is gekenschetst.

Ina van Delden
p.s. Na 8 jaar wonen in Griekenland ben ik tot de conclusie gekomen dat het een kwestie van én cultuur én leiderschap is wat er voor zorgt dat er bar weinig verandert in Griekenland, ook al zijn er hier en daar hoopvolle initiatieven om me heen. Maar ik stuiter als onophoudelijk groot vuil wordt gestort langs de rivier en in kreken ten noorden van Mistras terwijl het verboden is. De voortuin schoon (voor de toeristen) en de achtertuin ....wordt bevuild. Er zijn wetten, maar een milieupolitie bestaat niet. Dus wie controleert en wie geeft boetes? En wie doet aan educatie?

[Ouranos]

Hoi Ina, het is dus in grote lijnen nog 't zelfde als pakweg 30 jaar geleden.
Hoeveel ik ook van het land hou, dit zou dus voor mij ook een bron van ergernis blijven.
En als "buitenlander" kan je er zo weinig tegen doen. Ik leef met je mee.
Groetjes, Ouranos.